به گزارش پایگاه خبری تحلیلی آوایهیرمند به نقل از «عصرهامون»، چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران و یکی از مناطق دارای اقلیم گرم و مرطوب کشور، در سالهای اخیر به کانون تحقیقات و توسعه محصولات گرمسیری تبدیل شده است.
در همین راستا، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان و چابهار، با اجرای طرحهای پژوهشی و بهرهگیری از فناوریهای نوین، موفق به بومیسازی دانش فنی تولید آناناس و تکثیر نهال آن به روش کشت بافت شده است.
کارشناسان این مرکز معتقدند توسعه کشت آناناس در چابهار علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، میتواند زمینه اشتغالزایی، افزایش بهرهوری آب، تنوعبخشی به الگوی کشت و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی برای کشاورزان جنوب سیستان و بلوچستان را فراهم کند.
بومیسازی تولید آناناس در چابهار
خالد میری رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» با اشاره به مسیر طی شده برای رسیدن به این موفقیت بیان کرد: تولید موفقیتآمیز آناناس، نتیجه بیش از نیمدهه تلاش مستمر است که با همکاری دفتر تولید میوههای گرمسیری وزارت جهاد کشاورزی و مؤسسه تحقیقات باغبانی آغاز شد. در گام نخست، نهالهای وارداتی از کشور هندوستان در شرایط سایبان در ایستگاههای تحقیقاتی چابهار و باهوکلات مستقر شدند که نتایج درخشانی به همراه داشت.
وی افزود: در راستای سیاستهای اقتصاد مقاومتی و برای رسیدن به خودکفایی و قطع وابستگی به واردات نهال، از سه سال پیش متخصصان مرکز تحقیقات کشاورزی بلوچستان اقدام به تولید نهال آناناس به روش «کشت بافت» کردند. بررسیهای میدانی در ایستگاه تحقیقات چابهار نشان میدهد که این نهالهای تولید داخل، پس از طی موفقیتآمیز دوره استقرار و رشد رویشی، با کیفیت مطلوب وارد فاز زایشی شده و به مرحله گلدهی و میوهدهی رسیدهاند.
رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی بلوچستان تأکید کرد: دستیابی به این نتیجه، علاوه بر اثبات سازگاری کامل گونههای آناناس با شرایط اقلیمی چابهار، نشاندهنده ظرفیت بالای استان برای تولید محصولات گرمسیری با ارزش اقتصادی قابل توجه است.
میری در پایان خاطرنشان کرد: تولید آناناس در فضای ساده و کمهزینه سایبان در مقایسه با کشتهای گلخانهایِ پرهزینه و ریسکپذیر، مزیتی رقابتی برای کشاورزان منطقه محسوب میشود. ما اکنون به دانش فنی تولید نهال و تولید میوههایی با سایز استاندارد دست یافتهایم که این مسیر، راه را برای توسعه کشت تجاری آناناس در جنوب کشور هموار کرده و گامی مؤثر در مسیر کاهش واردات و تأمین نیاز داخلی به این میوه ارزشمند است.
منصور صوفی رئیس مرکز پردیس و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی چابهار در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» گفت: بومیسازی دانش فنی تولید آناناس در چابهار گامی مهم در مسیر توسعه کشاورزی جنوب سیستان و بلوچستان به شمار میرود و این موفقیت علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، زمینه تولید نهالهای استاندارد، افزایش اشتغال، توسعه کشت محصولات گرمسیری و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی برای کشاورزان منطقه را فراهم کرده است.
وی اظهار کرد: تولید نهالهای سالم و یکنواخت از طریق فناوری کشت بافت، مدیریت مناسب تغذیه و آبیاری و همچنین فراهم کردن شرایط مطلوب رشد در زیر سایبان از مهمترین عوامل موفقیت در رساندن گیاهان آناناس به مرحله گلدهی و میوهدهی بوده است.
این مسئول افزود: نهالهای تولیدشده در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان به دلیل تولید در شرایط بومی، سازگاری بیشتری با اقلیم منطقه دارند و علاوه بر کاهش هزینههای واردات، امکان تولید انبوه نهالهای سالم و یکنواخت را فراهم میکنند.
رئیس پردیس تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی چابهار با اشاره به ظرفیتهای اقلیمی منطقه بیان کرد: آبوهوای گرم، رطوبت مناسب، زمستانهای ملایم و نبود تنشهای شدید دمایی، چابهار را به یکی از مناسبترین مناطق کشور برای کشت آناناس و سایر محصولات گرمسیری تبدیل کرده است.
وی ادامه داد: استفاده از سایبانها هزینههای اولیه تولید را کاهش داده و زمینه توسعه کشت آناناس را برای کشاورزان فراهم میکند. همچنین تولید این محصول با ارزش اقتصادی بالا میتواند درآمد و سودآوری بیشتری نسبت به بسیاری از محصولات رایج منطقه ایجاد کند. میزان سرمایهگذاری مورد نیاز نیز با توجه به مقیاس کشت و نوع سازه متفاوت است و بهرهگیری از سایبانهای ساده، هزینهها را به شکل قابل توجهی کاهش میدهد.
میوهای خاص که ارزآوری را افزایش میدهد
صوفی با اشاره به نتایج مطالعات انجامشده در زمینه کشت تجاری آناناس در چابهار گفت: بررسیها نشان میدهد با توجه به شرایط اقلیمی مناسب منطقه و امکان کشت حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار بوته در هر هکتار، این محصول از ظرفیت اقتصادی بالایی برخوردار است و در صورت مدیریت صحیح میتوان میوههایی با وزن حدود سه کیلوگرم تولید کرد که سودآوری قابل توجهی برای کشاورزان به همراه خواهد داشت.
وی اظهار کرد: برنامه اصلی مرکز تحقیقات، توسعه تولید نهالهای کشت بافتی و ایجاد ظرفیت تولید انبوه نهالهای استاندارد در داخل استان است تا نیاز بهرهبرداران از طریق تولید داخلی تأمین شود و وابستگی به واردات به طور کامل کاهش یابد.
رئیس پردیس تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی چابهار مهمترین چالش توسعه کشت تجاری آناناس را نبود خاک اسیدی مناسب در برخی مناطق عنوان کرد و افزود: توسعه زیرساختهای گلخانهای و تأمین سرمایه اولیه نیز از دیگر نیازهای این بخش است، حمایتهای هدفمند دولت و مشارکت بخش خصوصی میتواند نقش مؤثری در تکمیل زنجیره تولید و گسترش کشت تجاری آناناس در منطقه ایفا کند.
وی خاطرنشان کرد: توسعه کشت آناناس در جنوب کشور به ویژه در چابهار میتواند بخش قابل توجهی از نیاز بازار داخلی را تأمین کند و ضمن کاهش وابستگی به واردات و صرفهجویی ارزی، زمینه شکلگیری یک زنجیره پایدار تولید داخلی برای این محصول گرمسیری را فراهم سازد.
صوفی در پایان گفت: در کنار آناناس، برنامه مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان و پردیس چابهار بر توسعه و بومیسازی سایر میوههای گرمسیری و نیمهگرمسیری متناسب با اقلیم منطقه متمرکز است. شناسایی ارقام سازگار، تکثیر نهالهای سالم و گسترش کشتهای اقتصادی و کمآببر از مهمترین اولویتهای آینده برای افزایش بهرهوری و تنوعبخشی به تولیدات کشاورزی جنوب سیستان و بلوچستان به شمار میرود.
ابراهیم سابکی، عضو هیأت علمی و معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون» از دستیابی به دانش فنی تولید نهال آناناس به روش کشت بافت خبر داد و اظهار کرد: این دستاورد زمینه تأمین نهال سالم و اصیل مورد نیاز کشور را در مدتزمان کوتاه و با هزینه کمتر فراهم میکند و وابستگی به واردات را کاهش میدهد.
وی افزود: در صورت نیاز به ورود ارقام جدید آناناس از خارج کشور، تنها تعداد محدودی نهال برای تکثیر کافی خواهد بود که این موضوع علاوه بر جلوگیری از خروج ارز، موجب کاهش قیمت تمامشده نهال میشود. همچنین امکان تولید نهال در استان و عرضه آن به سایر نقاط کشور وجود دارد که میتواند به ایجاد اشتغال و کاهش هزینه تأمین نهال برای بهرهبرداران منجر شود.
سابکی با اشاره به دستیابی کشور به دانش فنی تولید آناناس بیان کرد: اکنون مهمترین نیاز، توسعه آموزش و ترویج این محصول و همچنین فراهم شدن زیرساختهای لازم برای تولید انبوه است. تأمین آب، واگذاری زمین، ارائه تسهیلات برای احداث گلخانه و سایبان و تسهیل صدور مجوزها از جمله اقداماتی است که باید از سوی دستگاههای اجرایی مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان در راستای تحقق شعار سال سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی مبنی بر «آموزش و ترویج»، آمادگی دارد دورههای آموزشی کشت، داشت و برداشت آناناس را بهصورت حضوری، مجازی، روز مزرعه و از طریق ایجاد باغهای الگویی برگزار کند.
عضو هیأت علمی و معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان، با بیان اینکه در صورت فراهم شدن شرایط اجرایی میتوان طی یک برنامه پنجساله به ظرفیت قابل توجهی در تولید آناناس دست یافت، گفت: فرآیند تولید نهال آناناس به روش کشت بافت از مراحل کشت و پرآوری ریزنمونه، ساقهزایی و ریشهزایی در محیط آزمایشگاه آغاز میشود و سپس گیاهچهها برای سازگاری به گلخانه منتقل میشوند. پس از تطبیق با شرایط محیطی، نهالها در اختیار بهرهبرداران قرار میگیرند.
معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان، مزیتهای این روش را کاهش هزینه تولید نهال، یکنواختی محصول، حذف خطر انتقال آفات و بیماریها و امکان دسترسی متقاضیان به نهال در زمانهای مختلف سال عنوان کرد.
چابهار قطب جدید تولید آناناس ایران
وی درباره ارقام مورد بررسی در چابهار اظهار کرد: رقم «MD2» که یکی از مهمترین ارقام تجاری جهان به شمار میرود، در ایستگاه تحقیقاتی چابهار مورد ارزیابی قرار گرفته و سازگاری مطلوبی با شرایط منطقه داشته است. ظاهر بازارپسند، عملکرد بالا، عطر و طعم مطلوب و تعادل مناسب مواد قندی و اسیدی از ویژگیهای برجسته این رقم محسوب میشود.
سابکی افزود: دوره زمانی کاشت تا برداشت آناناس حدود ۱۸ ماه است و از این نظر تفاوتی میان نهالهای تولیدشده در داخل و نمونههای وارداتی وجود ندارد.
وی توسعه کشت آناناس را فرصتی برای تنوعبخشی به الگوی کشت جنوب سیستان و بلوچستان دانست و گفت: بخش عمده تولیدات گلخانهای استان به محصولاتی مانند خیار اختصاص دارد و آناناس میتواند به افزایش تنوع محصولات کمک کند. از سوی دیگر، این محصول در محیطهای کنترلشده بهصورت متراکم کشت میشود و با مصرف آب کمتر، بهرهوری آبی بالاتری نسبت به بسیاری از محصولات رایج دارد.
معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان با اشاره به وضعیت مصرف آب آناناس خاطرنشان کرد: این گیاه نسبت به خشکی مقاوم است، اما برای تولید اقتصادی نیاز به آبیاری دارد. میزان مصرف آب آن در مقایسه با بسیاری از محصولات گلخانهای کمتر است، هرچند میزان دقیق نیاز آبی در مراحل مختلف رشد و شرایط اقلیمی متفاوت بوده و نیازمند بررسیهای بیشتر است.
وی درباره زیرساختهای مورد نیاز برای توسعه این محصول گفت: فراهم کردن بسترهای مناسب کشت از جمله تأمین پیت پالم از منابع داخلی، ایجاد سایبان، تأمین آب و توسعه واحدهای تولیدی از اولویتهاست. پس از شکلگیری ظرفیت تولید، میتوان به ایجاد کارگاههای بستهبندی و فرآوری نیز پرداخت.
سابکی با بیان اینکه بازار فعلی آناناس در کشور بیشتر بر مصرف تازهخوری متمرکز است، افزود: آناناس تولید داخل به دلیل تازگی از کیفیت، عطر و طعم مطلوبتری نسبت به نمونههای وارداتی برخوردار است. در صورت افزایش سطح تولید، میتوان برای ایجاد صنایع تبدیلی و فرآوری نیز برنامهریزی کرد، هرچند در افق پنجساله فعلی نیازی فوری به این صنایع وجود ندارد.
وی نقش مراکز تحقیقاتی و شرکتهای دانشبنیان را در دستیابی به این موفقیت مهم ارزیابی کرد و گفت: رسالت مراکز تحقیقاتی انجام پژوهشهای کاربردی برای رفع نیازهای بخش کشاورزی است و همکاری با شرکتهای دانشبنیان میتواند روند انتقال فناوری و تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی را تسریع کند.
عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی بلوچستان همچنین از اجرای برنامههای آموزشی گسترده برای توسعه کشت آناناس خبر داد و اظهار کرد: برگزاری دورههای آموزشی برای کارشناسان و بهرهبرداران، انتشار نشریات ترویجی به زبان ساده، تولید پادکست و برنامههای رادیویی و تلویزیونی و ایجاد باغهای الگویی از جمله اقداماتی است که بهطور مستمر در حال انجام است.
سابکی در پایان با اشاره به تأثیر تغییرات اقلیمی بر کشاورزی کشور گفت: حرکت به سمت تولید محصولات در محیطهای کنترلشده مانند گلخانه و سایبان، با هدف مدیریت دما و کاهش مصرف آب، ضرورتی اجتنابناپذیر است. هرچند توسعه محصولات گرمسیری باید بر اساس مطالعات اقلیمی و اقتصادی انجام شود، اما بسیاری از استانهای کشور ظرفیت تولید محصولاتی مانند آناناس، موز و پاپایا را در محیطهای کنترلشده دارند و تجربه موفق چابهار میتواند الگویی برای این مسیر باشد.
انتهای خبر/
