سجاد ملکوتی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «آوای‌هیرمند» با اشاره به ابعاد تاریخی و سیاسی لایحه کاپیتولاسیون بیان کرد: این لایحه را باید فراتر از یک مصوبه حقوقی بررسی کرد؛ چراکه اعطای مصونیت قضایی به نظامیان و اتباع آمریکایی، پرسش‌های جدی درباره استقلال دستگاه قضایی و برابری افراد در برابر قانون ایجاد می‌کرد.
وی افزود: یکی از اصول بنیادین حاکمیت ملی، برخورداری کشور از اختیار رسیدگی قضایی به جرائم واقع‌شده در قلمرو خود است و هرگونه امتیاز ویژه برای اتباع یک کشور خارجی می‌تواند این اصل را با چالش مواجه کند. از این منظر، کاپیتولاسیون در افکار عمومی ایران به‌عنوان نشانه‌ای از نفوذ و برتری‌طلبی قدرت‌های خارجی تلقی شد.
اعتراض تاریخی امام خمینی(ره) به مصوبه کاپیتولاسیون
این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به سخنرانی چهارم آبان ۱۳۴۳ امام خمینی(ره) بیان کرد: امام با صراحت به ابعاد حقوقی، سیاسی و اعتقادی این مصوبه پرداختند و تلاش کردند پیامدهای آن را برای مردم روشن کنند. ایشان با استناد به آیه شریفه «لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا»، مخالفت خود را با هرگونه زمینه‌سازی برای سلطه بیگانگان اعلام کردند.
ملکوتی ادامه داد: اهمیت این سخنرانی در آن بود که اعتراض به کاپیتولاسیون را از سطح مخالفت با یک تصمیم دولتی فراتر برد و به مسئله‌ای مرتبط با استقلال کشور، عزت مردم و حق حاکمیت ملت تبدیل کرد. امام خمینی(ره) با روشنگری درباره ابعاد این لایحه، تلاش کردند جامعه را نسبت به آثار و تبعات آن آگاه سازند.
تبعید امام؛ واکنش رژیم پهلوی به اعتراض
وی با اشاره به واکنش حکومت پهلوی به مخالفت امام خمینی(ره) گفت: تبعید امام به ترکیه در ۱۳ آبان ۱۳۴۳، پس از اعتراض ایشان به کاپیتولاسیون، نشان داد که حکومت وقت تحمل انتقادهای صریح و مخالفت با سیاست‌های خود را نداشت. این اقدام نه‌تنها نتوانست اهمیت اعتراض امام را از بین ببرد، بلکه تبعید ایشان به یکی از رخدادهای اثرگذار در تاریخ مبارزات انقلاب اسلامی تبدیل شد.
این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: مسئله کاپیتولاسیون در حافظه تاریخی ملت ایران، یادآور تقابل میان استقلال‌خواهی مردم و سیاست‌های وابسته به قدرت‌های خارجی است. از همین رو، بررسی این رویداد می‌تواند به شناخت بهتر زمینه‌های شکل‌گیری انقلاب اسلامی و نقش استقلال‌طلبی در مبارزات مردم کمک کند.
لغو کاپیتولاسیون؛ بازگشت به اصل استقلال قضایی
ملکوتی با اشاره به لغو کاپیتولاسیون پس از پیروزی انقلاب اسلامی عنوان کرد: با پیروزی انقلاب، زمینه برای پایان دادن به امتیازات قضایی تحمیل‌شده در دوران پهلوی فراهم شد و حق کاپیتولاسیون در سال ۱۳۵۸ لغو شد. این اقدام را می‌توان در چارچوب تلاش نظام جدید برای احیای استقلال سیاسی و حقوقی کشور ارزیابی کرد.
وی تأکید کرد: بازخوانی این واقعه تاریخی صرفاً مرور یک رویداد مربوط به گذشته نیست، بلکه فرصتی برای تأمل درباره اهمیت حاکمیت قانون، استقلال دستگاه قضایی و حفظ شأن و کرامت ملی است؛ اصولی که صیانت از آن‌ها در روابط بین‌المللی و تصمیم‌گیری‌های کلان کشور اهمیت اساسی دارد.
انتهای خبر
